Studimi
2
Dhe
sipas ligjit, gati tė gjitha gjėrat pastrohen me anė tė gjakut; dhe pa
derdhur gjak nuk ka ndjesė.
(Hebrenjve 9:22)
Nga
ana shpirtėrore, Dhiata e Vjetėr nuk do kishte kuptim, nėse nuk do tė
egzistonte njė mundėsi pėr mėkatarin pėr tiu afruar Peėrndisė pėrmes
njė flijimi pajtues. Nė qendėr tė besimit nė Dhiatėn e Vjetėr qėndronte
siguria se flijimet ku derdhej gjak, i mbulonin mėkatet, duke bėrė tė mundur
kėshtu qė mėkatari ti afrohej njė Perėndie tė shenjtė. Nė kohėn e
Dhiatės sė Vjetėr, egzistonte njė mirėkuptim i pėrcaktuar lidhur me
domosdoshmėrinė e shlyerjes sė mėkatit. Ky mirėkuptim reflektohej si nė
njohurinė e fajit nė ndėrgjegjen e personit, ashtu edhe nė njohurinė e
pasojave tė mėkatit nė marrėdhėnien e njė individi me Perėndinė.
Gjaku
Nuk
kishte ndjesė (pajtim), pa u derdhur gjaku i kafshėve tė pastra nga ana
ceremoniale (Hebrenjve 9:22). Gjaku i njė kafshe pėrfaqėsonte faktin se jeta
e dikujt tjetri, qė ishte i pafajshėm, po sakrifikohej nė mėnyrė qė njė mėkatar
fajtor tė ēlirohej e tė falej (Levitiku 17:11-14). E pėrdorim fjalėn i
pafajshėm, pėr arsye se kafsha duhej tė ishte pa tė meta (Eksodi
12:5). Apostulli Pjetėr e pėrdor kėtė fakt pėr tė ilustruar Krishtin, qė
skishte asnjė mėkat (1 Pjetrit 1:19).
Festa e Pashkėve na tregon shumė gjėra lidhur me kuptimin e shlyerjes sė
mėkatit. Viktima zinte vendin e mėkatarit (Levitiku 1:4; 3:2; 8:13; 4:4,
15, 24, 29; 16:21). Personi duhej ta pranonte se ai ishte me tė vėrtetė
fajtor, nė mėnyrė qė gjaku tė shlyente fajin.
Qėllimi i kėtij rituali shihet qartė nė disa vargje biblike. Tek Levitiku
16:30, ky ritual bėhej pėr pastrimin e tė gjitha mėkateve. Pasazhe tė tjera
vėnė nė dukje se ky pastrim sillte si rezultat shpėtimin e jetės sė mėkatarit
(Levitiku 17:11). Njė rezultat tjetėr i rėndėsishėm ishte rregullimi i njė
marrėdhėnieje tė pastėr me Perėndinė, sepse shlyerja e fajit kishte vlerė
pėr tė gjitha papastėrtitė dhe tė gjithė rebelimin e Izraelitėve, pa marrė
parasysh ēlloj mėkati kishin kryer ata (Levitiku 16:16). Nė kėtė mėnyrė,
mėkatari bėhej njė me Perėndinė nė dlirėsi, nėpėrmjet flijimit pajtues
pėr mėkatet.
Shenjtėria
e Perėndisė
I
gjithė sistemi i flijimit, ashtu siē pėrshkruhet edhe nė Dhiatėn e Vjetėr,
ishte krijuar nga Perėndia pėr tė realizuar katėr qėllime:
1.
Pėr tė zbuluar se Ai ishte i shenjtė.
2. Pėr tė zbuluar se njeriu nuk
ishte i shenjtė, por mėkatar.
3. Pėr tė zbuluar se njeriut i
duhej dikush tjetėr qė ta shpėtonte.
4. Pėr tė treguar se Perėndia
ishte i gatshėm pėr ta falur mėkatarin,
jo nė bazė tė detyrės fetare tė tij, por nė bazė tė njė zėvendėsi
tė pafajshėm.
Dhiata
e Vjetėr e tregon qartė se ofertat (flijimet) nė vetvete nuk e shlyejnė mėkatin,
por ėshtė vetėm hiri i Perėndisė, qė e shlyen fajin (Psalmi 51:16-17;
Hosea 6:6; Mikea 6:6-8).
Nga
ana profetike
Kapitulli
8 i Hebrenjve e sqaron mirė se si sistemi i flijimit nė Dhiatėn e Vjetėr nuk
ishte i mjaftueshėm pėr ta hequr (larguar) mėkatin dhe pėr ta falur personin
pėrpara Perėndisė. Duhej tė krijohej njė besėlidhje e re dhe mė e mirė,
qė tė bazohej nė njė flijim tė pėrsosur. Ky Qengj nuk do tė ishte njė
kafshė, qė nuk kujdesej pėr mėkatarin, apo njė kafshė, qė e flijonin me
detyrim. Ky Qengj do tė ishte vetė Biri i Perėndisė, i cili, me vetėdashje,
do ta flijonte jetėn e Tij pėr tė gjithė njerėzit (Isaia 53).
Pėrfundim
Shlyerja
e fajit nė Dhiatėn e Vjetėr kishte si qėllim qė ti tregonte popullit tė
Perėndisė se ata smund ta ēlironin vetė vetveten. Shlyerja e fajit i pėrgatiste
ata pėr ardhjen e Mesias, nė mėnyrė qė, kur Ai tė vinte dhe tė vdiste mbi
kryq, ata ta kuptonin shlyerjen e fajit nė Dhiatėn e Vjetėr. Nė fakt, vetėm
ata qė besojnė nė Krishtin i kuptojnė flijimet e Dhiatės sė Vjetėr, qė
janė tė vėshtira pėr tu kuptuar. Vetėm ata qė besojnė tek Krishti, e
shohin se kėto flijime bėjnė fjalė pėr Krishtin.