
Parathėnie
Idhujtaria ėshtė, nė fakt, njė formė adhurimi, nė tė cilėn nderi dhe lavdia qė duhet ti jepet vetėm Perėndisė sė vėrtetė, i ofrohet njė perėndie tjetėr, apo njė idhulli tė shpikur prej njeriut. Idhujtaria merr forma nga mė tė ndryshmet nė botė. Kėto forma varen nga padituria shpirtėrore e njerėzve tė caktuar. Nganjėherė, idhujtaria ėshtė budallallėk i vėrtetė (si p.sh. adhurimi i majmunėve apo i elefantėve nė fenė indiane). Nė raste tė tjera, idhujtaria mund tė duket shumė e arsyeshme, ngaqė nderon karaktere biblike. Por, si idhujtaria e feve pagane, ashtu edhe ajo e Kishės Katolike, janė njėlloj, d.m.th. tė neveritshme nė sytė e Perėndisė, sepse adhurimi qė duhet ti jepet Perėndisė, i jepet atij/asaj qė nuk ėshtė Perėndi. Kėshtu pra, pak rėndėsi ka nėse kjo lloj forme tė adhuruari zhvillohet nė njė tempull pagan, apo nė njė kishė tė krishterė ajo ėshtė, prapėseprapė, idhujtari.
A e
ndihmon idhujtaria adhurimin?
Shpesh, kujtojmė se idhujtarė janė ata, qė e mohojnė realitetin e Perėndisė dhe tė Krishtit. Por, njė njeri mund tė adhurojė njė idhull e njėkohėsisht tė besojė edhe nė tė vėrtetat themelore tė krishtėrimit. Zakonisht, idhujtarėt thonė se gjatė lutjes, tė pėrqėndruarit e vėmendjes tek statuja, imazhi, apo kryqi i tyre i shenjtė, i ndihmon ata qė ta nderojnė mė mirė Perėndinė. Kėshtu mendoi edhe populli i Izraelit: Por populli, duke parė qė Moisiu po vononte tė zbriste nga mali, u mblodh rreth Aaronit dhe i tha: "Hajt tani, na bėj njė perėndi tė shkojė para nesh, sepse sa pėr Moisiun, njeriun qė na nxori nga vendi i Egjiptit, nuk dimė ēfarė i ka ndodhur". Aaroni iu pėrgjigj atyre: "Hiqni unazat prej ari qė janė nė veshėt e grave tuaja, tė bijve tuaj, dhe tė bijave tuaja dhe mi sillni mua". Kėshtu tėrė populli hoqi unazat prej ari qė kishin nė veshėt dhe ia ēoi Aaronit, i cili i mori nga duart e tyre dhe, mbasi i modeloi me daltė, bėri njė viē prej metali tė shkrirė. Atėherė ata thanė: "O Izrael, ky ėshtė perėndia yt qė tė nxori nga vendi i Egjiptit!". Kur Aaroni pa kėtė, ngriti njė altar pėrpara tij dhe vuri kasnecė qė thanė: "Nesėr do tė jetė festė pėr nder tė Zotit!". Tė nesėrmen ata u ngritėn herėt, ofruan olokauste dhe ēuan fli falėnderimi; populli u ul pėr tė ngrėnė e pėr tė pirė, pastaj u ngrit pėr tė dėfryer (Eksodi 32:1-6). Ata nuk e hodhėn poshtė besimin e tyre tek Perėndia. Pėrkundrazi, atij besimi i shtuan edhe njė idhull. Aaroni, prifti i Perėndisė, ishte gati ta kompromentonte besimin e vet dhe tė nderonte njė imazh prej ari. Ndoshta populli donte ta adhuronte Perėndinė e vėrtetė, duke bėrė festė pėr nder tė Zotit, por Perėndia nuk e miratoi kėtė lloj adhurimi: Atėherė Zoti i tha Moisiut: "Tani shko, zbrit, sepse populli yt, qė ti nxore nga vendi i Egjiptit, ėshtė korruptuar; u larguan shpejt, janė pėrdalė nga rruga qė unė e kisha urdhėruar tė ndiqte; bėri njė viē prej metali tė shkrirė, u pėrkul para tij, i ofroi flijime dhe tha: "O Izrael, kjo ėshtė perėndia jote qė tė nxori nga vendi i Egjiptit"". Zoti i tha akoma Moisiut: "E pashė kėtė popull, dhe ja, ėshtė njė popull me qafė tė fortė. Mė lėr, pra, tė veproj, nė mėnyrė qė zemėrimi im tė ndizet kundėr tyre dhe ti konsumoj; por nga ti do tė bėj njė komb tė madh" (Eksodi 32:7-10).
Edhe Jeroboami bėri praktikisht tė njėjtėn gjė. Ai nuk pati si qėllim qė Izraeli ta hidhte poshtė besimin e vėrtetė, por deshi qė populli tė kishte diēka qė ti ndihmonte nė tė adhuruar: Mbasi u kėshillua, mbreti bėri dy viēa prej ari dhe i tha popullit: "Éshtė shumė pėr ju tė shkoni deri nė Jeruzalem! O Izrael, ja ku janė perėnditė e tua qė tė kanė nxjerrė nga vendi i Egjiptit!" (1 Mbretėrve 12:28). Pak rėndėsi ka se ēqėllime pati Jeroboami kjo shpikje e tij u bė shkaku i mėkatit (1 Mbretėrve 12:30).
Nė tė dyja rastet e lartpėrmendura, idhulli nuk u vu si rival kundėr Perėndisė, por nėn pretendimin se po i ndihmonte njerėzit nė tė adhuruar. E nė kėtė mėnyrė, u krye njė mėkat i madh. Nderi qė i takonte Perėndisė, iu dha njė pėrfaqėsuesi tė dukshėm tė Tij dhe kjo e ofendoi Perėndinė. U shkel urdhėrimi i dytė: Nuk do tė bėsh skulpturė ose shėmbėlltyrė tė asnjė gjėje qė ndodhet aty nė qiejt ose kėtu poshtė nė tokė ose nė ujėrat nėn tokė. Nuk do tė pėrkulesh para tyre dhe as do ti shėrbesh, sepse unė, Zoti, Perėndia yt, jam njė Perėndi xheloz qė dėnon padrejtėsinė e etėrve mbi fėmijve tė tyre deri nė brezin e tretė dhe tė katėrt tė atyre qė mė urrejnė (Eksodi 20:4-5). Prandaj, idhujtaria nuk e nderon Perėndinė, por, nė fakt, pėrfaqėson urrejtje ndaj Tij.
Idhujtaria fillon nė zemėr
Tė gjitha llojet e idhujtarisė e kanė rrėnjėn nė zemrėn e njeriut. Njeriu dėshiron tė adhurojė, tė nderojė dhe tė lartėsojė ēdo lloj gjėje qė tė jetė, me pėrjashtim tė Perėndisė sė vėrtetė. Nė jetėn tonė, idhulli mund tė jetė paraja, familja apo argėtimi. Idhujtaria ėshtė njė mėkat, qė duhet zhdukur prej jetės sonė dhe prej kishave tona.
Do vijė dita, kur tė gjithė ata, qė kujtojnė se po e nderojnė Perėndinė, duke iu lutur imazheve prej druri, prej guri, apo prej metali, do tė adhurojnė neveritjen e fundit, qė do ta lartėsojė veten pėr tia grabitur Perėndisė lavdinė: Askush tė mos ju gėnjejė kursesi, sepse ajo ditė nuk do tė vijė, pa ardhur mė parė rėnia dhe pa u shfaqur njeriu i mėkatit, i biri i humbjes, kundėrshtari, ai qė lartėson veten mbi ēdo gjė qė quhet perėndi ose objekt adhurimi, aq sa tė shkojė e tė rrijė nė tempullin e Perėndisė si Perėndi, duke e paraqitur veten se ėshtė Perėndi (2 Thesalonikasve 2:3-4). Kėta idhujtarė tė tanishėm duhet tė pendohen, sa sėshtė vonė.
Idhujtaria ėshtė mėkat i rėndė
Ky ėshtė ai mėkat, tė cilin Perėndia e ka dėnuar publikisht nė Fjalėn e Tij. Njėri prej 10 urdhėrimeve i kushtohet pikėrisht ndalimit tė kėtij mėkati. Asnjėri prej 10 urdhėrimeve nuk pėrmban njė deklaratė kaq serioze, lidhur me karakterin e Perėndisė dhe ndėshkimin e Tij ndaj tė pabindurve, sa deklarata e kėtij urdhėrimi: Unė, Zoti, Perėndia yt, jam njė Perėndi xheloz qė dėnon padrejtėsinė e etėrve mbi fėmijėt e tyre deri nė brezin e tretė dhe tė katėrt tė atyre qė mė urrejnė (Eksodi 20:5). Ky ishte ai mėkat, tė cilin Judenjtė kishin mė shumė tendencė pėr ta kryer, para se tė shkatėrrohej tempulli i Solomonit. Cila ėshtė historia e Izraelit, gjatė periudhės sė gjyqtarėve dhe tė mbretėrve? A nuk ėshtė ajo njė histori e hidhur e tė rėnit vazhdimisht nė idhujtari? Nė faqet e Biblės, lexojmė pasazhe, lidhur me vendet e larta dhe perėndi tė rreme (apo idhuj). Lexojmė pėr ata qė u morėn si skllevėr dhe pėr ndėshkimin qė iu dha atyre, pėr shkak tė idhujtarisė. Lexojmė pėr Perėndinė, qė e ēliroi popullin e Tij prej skllavėrisė, por shumė shpejt, ai popull iu kthye mėkatit tė vjetėr. Edhe pse Perėndia i dha Izraelit njė formė adhurimi tė hollėsishme e tė pėrpunuar, ata, prapėseprapė, dėshironin ti shtonin idhuj kėtij lloj adhurimi.
Ky mėkat duhet tė ndėshkohet prej Perėndisė. Kėtė ndėshkim e shohim jo vetėm nė Dhiatėn e Vjetėr, por edhe tani vonė. Perėndia ka derdhur zemėrimin e Tij mbi Kishėn, pėr shkak tė idhujtarisė sė saj. Ai thotė: Unė jam Zoti, ky ėshtė emri im; nuk do ti jap lavdinė time asnjė tjetri, as lavdėrimet e mia shėmbėlltyrave tė gdhendura (Isaia 42:8). Kėshtu pra, si nė tė kaluarėn, ashtu edhe nė tė tashmen, myslimanizmi mund ta ketė pushtuar botėn perėndimore, ngaqė Kisha e krishterė nuk e ka nderuar si duhet Perėndinė. Perėndia ėshtė Frymė, dhe ata qė e adhurojnė duhet ta adhurojnė nė frymė dhe nė tė vėrtetėn (Gjoni 4:24).
Pėrfundim
Dy apostujt, Pali dhe Gjoni i inkurajojnė lexuesit e tyre qė tė
largohen nga idhujtaria (1
Korintasve 10:14) dhe Djema, ruani
veten nga idhujt (1 Gjonit 5:21). Fėmija i vėrtetė i Perėndisė nuk
ka nevojė pėr asnjė lloj ndihme nė tė adhuruar. Vėmendja jonė duhet tė
jetė e pėrqendruar tek Perėndia i vėrtetė, i cili e hedh poshtė ēdo lloj
forme idhujtarie: Kini nė mend gjėrat
qė janė atje lart, jo ato qė janė mbi tokė (Kolosianėve 3:2). Nuk
na nevojitet qė ta shohim Atė njėherė, e pastaj ta duam: Tė
cilin, megjithėse ju nuk e keni parė, e doni, duke besuar nė tė, megithėse
tani nuk e shihni, dhe ngazėllohuni nga njė hare e patregueshme dhe e
lavdishme (1 Pjetrit 1:8).
© Faqe e Krijuar 12 Maj 2007