Pse
ėshtė kaq e veēantė Besėlidhja e Re?
Ja do tė
vijnė ditėt," thotė Zoti, "nė tė cilat do tė vendos njė besėlidhje
tė re me shtėpinė e Izraelit dhe me shtėpinė e Judės; jo si besėlidhja qė
kam vendosur me etėrit e tyre ditėn kur i zura pėr dore pėr ti nxjerrė
nga vendi i Egjiptit, sepse ata e shkelėn besėlidhjen time, ndonėse unė isha
Perėndia i tyre," thotė Zoti. "Por kjo ėshtė besėlidhja qė do tė
vendos me shtėpinė e Izraelit mbas atyre ditėve," thotė Zoti: "Do
ta shtie ligjin tim nė mendjen e tyre dhe do ta shkruaj mbi zemrėn e tyre, dhe
unė do tė jem Zoti i tyre dhe ata do tė jenė populli im. Ata nuk do tė mėsojnė
secili tė afėrmin e tij dhe secili vėllanė e tij, duke thėnė: "Njihni
Zotin!," sepse tė gjithė do tė mė njohin, nga mė i vogli e deri te mė
i madhi," thotė Zoti. "Sepse unė do ta fal paudhėsinė e tyre dhe
nuk do ta kujtoj mė mėkatin e tyre".
Parathėnie
Nė tekstin e mėsipėrm na premtohet se Besėlidhja e Re do tė jetė tėrėsisht e ndryshme nga besėlidhja e themeluar mbi malin e Sinait. Nuk do ta gėzojmė besėlidhjen e re, po qe se akoma zbatojmė atė tė vjetrėn. Isaia profetizoi se Besėlidhja e Re do tė jetė njė besėlidhje e pėrjetshme (Isaia 61:8), prandaj ajo nuk mund tė egzistojė bashkarisht me besėlidhjen e vjetėr. Besėlidhja e Re e pėrfshin brenda saj edhe atė tė vjetrėn.
Duke
patur frikė nga hija
Po tani Krishti mori njė
shėrbesė edhe mė tė shquar, sepse ėshtė ndėrmjetėsi i njė besėlidhjeje
mė tė mirė, qė bazohet mbi premtime mė tė mira, sepse, nė qoftė se Besėlidhja
e parė do tė qe e patėmetė, nuk do tė qe nevoja tė kėrkohej vend pėr njė
tjetėr. Sepse Perėndia, duke i qortuar, thotė: Ja po vijnė ditėt kur do
tė bėj njė Besėlidhje tė re me shtėpinė e Izraelit dhe me shtėpinė e
Judės, jo si besėlidhja qė bėra me etėrit e tyre, ditėn qė i mora pėr
dore pėr ti nxjerrė jashtė nga toka e Egjiptit, sepse ata nuk qėndruan
besnikė nė Besėlidhjen time, dhe unė i braktisa, thotė Zoti. Dhe kjo ėshtė
besėlidhja qė unė do tė bėj me shtėpinė e Izraelit pas atyre ditėve,
thotė Zoti: unė do ti shtie ligjet e mia nė mendjet e tyre dhe do ti
shkruaj nė zemrat e tyre, dhe do tė jem Perėndia e tyre dhe ata do tė jenė
populli im. Dhe askush nuk do tė mėsojė mė tė afėrmin e tij, askush vėllanė
e vet, duke thėnė: "Njih Perėndinė!". Sepse tė gjithė do tė mė
njohin, nga mė i vogli e deri tek mė i madhi prej tyre, sepse unė do tė jem
i mėshirshėm pėr paudhėsitė e tyre dhe nuk do tė kujtoj mė mėkatet e
tyre dhe keqbėrjet e tyre. Duke thėnė "njė besėlidhje e re,"
ai e vjetėroi tė parėn; edhe ajo qė vjetrohet dhe plaket ėshtė afėr
prishjes (Hebrenjve 8:6-13).
Besėlidhja e Sinait ishte njė
dokument ligjor pėr tė qeverisur njė popull, qė vazhdimisht e refuzonte
ti bindej Perėndisė me anė tė dashurisė dhe besimit. Atyre nuk iu mbetej
gjė tjetėr veēse tė dridheshin tek qėndronin pranė malit, por Zoti nuk
donte qė ata ti pėrgjigjeshin fjalės sė Tij nė kėtė mėnyrė.
Besėlidhja e vjetėr ishte modeli
i njė besėlidhjeje mė tė mirė, e cila
do tė jepej nėpėrmjet Jezus Krishtit mbi malin e Kalvarit (Hebrenjve 8:5-6).
Hebrenjtė kanė qenė gjithmonė tė kėnaqur me ritet dhe ceremonitė e
gjendura nė Ligjin e Moisiut, madje edhe kur pėr ta ishte e pamundur tė
justifikoheshe nga Perėndia pėrmes kėtyre ceremonive. Kėto rite dhe ceremoni
shkaktonin njė ndjenjė bamirėsie tek ai person qė i kryente ato, por, nė tė
vėrtetė, ato nuk e bėnin dot atė njeri tė pėrsosur. Kėnaqėsia qė
sillnin kėto ligje tė shkruara mbi pllaka guri, i ngjasonte asaj kėnaqėsie qė
tė jep njė foto e bukur e njė shtėpie, qė e sheh nė vitrinėn e dyqanit,
por qė akoma se ke tė tėnden. Tė krishterėt qė besojnė tek Bibla, e kanė
nė zotėrim tė tyre besėlidhjen e pėrjetshme
dhe mė tė mirė, sepse ata e kanė tė
shkruar atė nė mendjet e tyre dhe nė
zemrat e tyre (Hebrenjve 8:10).
Mė e mirė dhe mė
efikase
Pse ėshtė Besėlidhja
e Re mė e mirė dhe mė fryt-dhėnėse sesa ajo e vjetra? Si fillim,
Ligji i Moisiut nuk mund ta bėnte tė pėrsosur asnjė gjė apo asnjė njeri.
Ky ligj ishte mjeti qė pėrdori Perėndia pėr ti hapur rrugėn njė shprese
mė tė mirė tė gjendur tek Besėlidhja e
Re: Sepse ligji nuk mbaroi asnjė lloj pune, po futi njė shpresė mė tė
mirė, me anė tė sė cilės i afrohemi Perėndisė (Hebrenjve 7:19).
Nuk e kishte fajin Ligji, sepse ai vetė
ishte i pėrsosur, por njerėzimi e pati tė vėshtirė qė ti bindej Ligjit :
Sepse ligji i Frymės i jetės nė Jezu Krishtin mė ēliroi nga ligji i mėkatit
dhe i vdekjes. Sepse atė qė ishte e pamundur pėr ligjin, sepse ishte pa forcė
pėr shkak tė mishit, Perėndia, duke dėrguar birin e vet nė shėmbėllim
mishi mėkatar, edhe pėr mėkat, e dėnoi mėkatin nė mish (Romakėve
8:2-3). Perėndia e pėrdori Ligjin pėr ta bindur njeriun se ishte mėkatar.
Besėlidhja e vjetėr nisi tė vjetėrohej,
nė momentin kur Perėndia foli pėr njė Besėlidhje
tė Re. Duke marrė parasysh kėtė aspekt, mund tė themi se Ligji
nuk u anullua, por ishte drejt skadimit, derisa tė themelohej Besėlidhja
e Re nė Krishtin. Data e skadimit tė Ligjit ishte pikėrisht ai
moment, kur Krishti vdiq mbi kryq pėr mėkatin tonė. Tani ne jemi bėrė pjesėmarrės
tė njė besėlidhjeje tė pėrjetshme dhe
marrim premtimin e njė trashėgimisė sė amshuar
Pėr kėtė arsye ai ėshtė ndėrmjetėsi i Besėlidhjes sė re qė, me anė
tė vdekjes qė u bė pėr shpėrblimin e shkeljeve qė u kryen gjatė Besėlidhjes
sė parė, tė thirrurit tė marrin premtimin e trashėgimisė sė amshuar (Hebrenjve
9:15).
E themeluar mbi
premtime tė pakushtėzuara
Vini re se njeriu nuk luan asnjė rol,
kur vjen puna pėt ta sjėllė Besėlidhjen e Re.
Nuk shohim ndonjė Moisi, qė ti ngjitet malit pėr ta marrė besėlidhjen. Pėrkundrazi,
Perėndia zbret vetė nė Personin e Krishtit, pėr ta shkruar kėtė besėlidhje
nė zemrat tona. Sakrifica sublime e Krishtit ishte plotėsisht plan, qėllim
dhe vepėr e Perėndisė: Zoti bėri qė tė bjerė
mbi tė paudhėsia e ne tė gjithėve (Isaia 53:6).
Ata qė e zbatonin besėlidhjen e vjetėr,
i bindeshin Perėndisė nga frika, por jo me njė zemėr tė gatshme plot
dashuri. Si komb, Izraeli kishte njohuri rreth Perėndisė, por tė paktė ishin
ata, qė kishin njė marrėdhėnie personale me Tė. Por tani, nėn Besėlidhjen
e Re, ēdo besimtar mund ta njohė Zotin nė mėnyrė personale. Ndėrmjetėsi
ynė ishte Ai qė na prezantoi me Perėndinė:
Ai ėshtė ndėrmjetėsi i Besėlidhjes sė re (Hebrenjve 9:15), Ai
ėshtė ndėrmjetėsi i njė besėlidhjeje mė tė
mirė (Hebrenjve 8:6), dhe Ai ėshtė ndėrmjetėsi
midis Perėndisė dhe njerėzve (1 Timoteut 2:5).
Besimtari i Dhiatės sė Re e di se
atij i janė falur mėkatet, jo sepse ai e meriton, apo sepse ai e zbaton Ligjin,
por i janė falur vetėm nėpėrmjet gjakut faj-shlyes tė Krishtit. Ndėrkohė
qė besėlidhja e vjetėr ia kujtonte vazhdimisht mėkatarit mėkatet e tij tė
shkuara, por nė kėto flijime pėrtėrihet ēdo vit
kujtimi i mėkateve (Hebrenjve 10:3), Besėlidhja
e Re na siguron se Perėndia kurrė nuk do ti mbajė mend mėkatat
tona: Kjo ėshtė Besėlidhja qė unė do tė bėj me
ata pas atyre ditėve, thotė Perėndia, unė do ti shtie ligjet e mia nė
zemrat e tyre dhe do ti shkruaj nė mendjet e tyre, shton: Dhe nuk do
ti kujtoj mė mėkatet e tyre dhe paudhėsitė e tyre (Hebrenjve
10:16-17)
Sepse unė do tė jem i mėshirshėm pėr
paudhėsitė e tyre dhe nuk do tė kujtoj mė mėkatet e tyre dhe keqbėrjet e
tyre (Hebrenjve 8:12). Gjithashtu, Perėndia na kėnaq me faktin se bėhemi
fėmijėt e Tij, nė momentin kur e pranojmė se gjaku i Krishtit ėshtė i
mjaftueshėm pėr shpėtimin tonė. Prej kėtij
vullneti, ne jemi shenjtėruar me anė tė kushtimit tė trupit tė Jezu
Krishtit, qė u bė njė herė pėr tė gjithė (Hebrenjve 10:10).
Bazuar tek Jezusi
Besėlidhja e Re
ėshtė plotėsisht e bazuar tek Zoti Jezus Krisht dhe tek gjaku i Tij i derdhur
pėr ne mbi Kalvar. Ky ėshtė gjaku im, gjaku i besėlidhjes
sė re, i cili ėshtė derdhur pėr shumė pėr faljen e mėkatėve (Mateu
26:28). Besėlidhja e vjetėr nuk mund ta ēlironte njeriun nga mėkati, edhe
pse sakrifikoheshin kafshė tė panumėrta. Nė fakt, tė gjithė ata qė i
thernin kėto kafshė, mbeteshin akoma tė vdekur nė
faje dhe nė mėkate (Efesianėve 2:1), edhe pas sakrifikimit tė
kafshės. Vetėm gjaku faj-shlyes i Krishtit mund ta heqė mėkatin. Por
Krishti, qė erdhi si kryeprift i tė mirave qė do tė vijnė nė tė ardhmen,
duke kaluar nėpėr njė tabernakull mė tė madh e mė tė pėrkryer, qė sėshtė
bėrė me dorė, pra, qė nuk ėshtė e kėsaj krijese, hyri njė herė e pėrgjithmonė
nė shenjtėrore, jo me gjakun e cjepve dhe tė viēave, por me gjakun e vet,
dhe fitoi njė shpėtim tė amshuar
dhe jo pėr ta kushtuar si fli veten e
vet shumė herė, sikurse kryeprifti qė hyn vit pėr vit nė shenjtėrore me
gjak qė sėshtė i veti, sepse pėrndryshe ai duhet tė pėsonte shumė herė
qė kur se u krijua bota; por tani, vetėm njė herė, nė fund tė shekujve
Krishti u shfaq pėr tė prishur mėkatin me anė tė flijimit tė vetvetes
(Hebrenjve 9:11-12, 25-26).
Nėn besėlidhjen e vjetėr, prifti, i
cili sishte as vetė i pėrsosur, duhej tė ofronte kafshėn mė tė mirė qė
mund ta gjente, si sakrificė pėr mėkatet e popullit. Por
nė tė dytin hynte vetėm kryeprifti njė herė nė vit, jo pa gjak, tė cilin
e ofronte pėr veten e tij dhe pėr mėkatet e popullit tė kryera nė padije
(Hebrenjve 9:7), por Zoti Jezus Krisht, Kryeprifti ynė i pėrsosur, ishte
sakrifica e pėrsosur pėr tė gjithė.
Pėrfundim
A duhet ta hedhim poshtė besėlidhjen e vjetėr? Jo, sepse ajo na mėson arsyen pse Krishti duhej tė vinte nė tokė pėr tu bėrė Qengji i Perėndisė, qė heq mėkatin e botės (Gjoni 1:29), dhe na tregon se si Perėndia i pėrgatiti zemrat e njerėzve pėr ta pritur ardhjen e Tij. Megjithatė, nuk duhet tė pėrpiqemi qė tė bėhemi tė drejtė para Perėndisė, duke zbatuar besėlidhjen e vjetėr me tė gjitha ritet dhe ceremonitė e saj. Pėrkundrazi, ne duhet tė marrim drejtėsinė, qė na numėrohet nga Perėndia. Kjo drejtėsi vjen nėpėrmjet besimit nė Krishtin: Por edhe pėr ne, tė cilėve do tė na numėrohet, neve qė besojmė nė atė qė ka ringjallur prej tė vdekurve Jezusin, Zotin tonė (Romakėve 4:24). Nuk kemi njė frikė tė tmerrshme, kur tė shfaqemi para Perėndisė, por nėn Besėlidhjen e Re, mund ti afrohemi Atij me besim dhe siguri tė plotė: Edhe pa besim ėshtė e pamundur ti pėlqesh Atij, sepse ai qė i afrohet Perėndisė duhet tė besojė se Perėndia ėshtė, dhe se ėshtė shpėrblenjėsi i atyre qė e kėrkojnė atė Le ti afrohemi me zemėr tė vėrtetė, me siguri tė plotė besimi, duke i pasur zemrat tona tė lara prej ndėrgjegjės sė ligė dhe trupin tė larė me ujė tė kulluar (Hebrenjve 11:6, 10:22).
Page created 18 March 2006