Shenjtėrimi i ditės sė Shabatit

“Mbaje mend ditėn e shtunė pėr ta shenjtėruar. Do tė punosh gjashtė ditė dhe nė ato do tė bėsh tė gjithė punėn tėnde; por dita e shtatė ėshtė e shtuna, e shenjtė pėr Zotin, Perėndinė tėnd; nuk do tė bėsh nė atė ditė asnjė punė, as ti, as biri yt, as bija jote, as shėrbėtori yt, as shėrbėtorja jote, as kafshėt e tua, as i huaji qė ndodhet brenda portave tė tua; sepse nė gjashtė ditė Zoti krijoi qiejt dhe tokėn, detin dhe gjithēka qė ėshtė nė to, dhe ditėn e shtunė ai pushoi; prandaj Zoti e ka bekuar ditėn e shabatit dhe e ka shenjtėruar atė.”
(Eksodi 20:8-11).

Parathėnie
A ka vlerė ky urdhėrim i vjetėr edhe pėr shekullin XXI? E diela konsiderohet zakonisht si Shabati i krishterė: njė ditė adhurimi dhe pushimi (ēlodhjeje), njė periudhė kohe, kur ndodhemi nė praninė e atyre qė mendojnė njėsoj si ne, dhe sidomos njė ditė e vėnė mėnjanė pėr tė reflektuar mbi fjalėn e Perėndisė. Jetojmė nė njė epokė ku gjithnjė e mė shumė, tė krishterėt po heqin dorė nga tė mbledhurit bashkė (nė kishė) me besimtarėt e tjerė, dhe po jepen pas tė shikuarit tė pastorėve nė televizor, apo tė dėgjuarit tė predikimeve nėpėrmjet internetit nė shtėpi.
Perėndia  urdhėroi qė njė ditė nė javė tė vihej mėnjanė, veēantė nga tė tjerat. Njė devijim sado i vogėl nga ky urdhėrim sillte si rezultat ndėshkimin mė tė rėndė. Ai donte qė kjo ditė tė ishte njė ditė pėr t’u ēlodhur, si nga ana fizike, ashtu edhe nga ajo shpirtėrore. Pėrkundrazi, sot kjo ditė ėshtė kthyer nė njė ditė tė zakonshme si gjithė tė tjerat: njė ditė pėr tė punuar, pėr tė bėrė pazarin apo pėr t’ia kushtuar kohėn sportit. Ndoshta mendojmė se s’ka problem qė tė vazhdojmė tė ecim nė kėtė rrugė, meqė Perėndia nuk po na e derdh zemėrimin e Tij mbi kokat tona. Por prova e gjykimit tė Tij ėshtė mėse e qartė: "Fol edhe me bijtė e Izraelit, duke u thėnė: Tregoni kujdes tė madh pėr tė respektuar tė shtunat e mia, sepse ėshtė njė shenjė midis meje dhe jush pėr tė gjithė brezat tuaj, nė mėnyrė qė tė njihni se unė jam Zoti qė ju shenjtėron.
Do tė respektoni, pra, tė shtunėn, sepse ėshtė pėr ju njė ditė e shenjtė; kush e pėrdhos atė, do tė dėnohet me vdekje; kushdo qė bėn atė ditė ndonjė punė, do tė shfaroset nga gjiri i popullit tė tij. Do tė punohet gjashtė ditė; por dita e shtatė ėshtė e shtuna e pushimit, e shenjtė pėr Zotin; kushdo qė do tė bėjė ndonjė punė ditėn e shtunė do tė dėnohet me vdekje. Andaj bijtė e Izraelit do ta respektojnė tė shtunėn, duke e kremtuar atė brez pas brezi, si njė besėlidhje tė pėrjetshme. Ajo ėshtė njė shenjė e pėrjetshme midis meje dhe bijve tė Izraelit, sepse nė gjashtė ditė Zoti bėri qiellin dhe tokėn, dhe ditėn e shtatė pushoi dhe u shlodh"(Eksodi 31:13-17).
A po e trajtojmė tė djelėn si ēdo lloj dite tjetėr tė javės, apo kėnaqemi kur e vėmė atė mėnjanė si njė ditė pėr tė nderuar Zotin? “U gėzova kur mė thanė: "Shkojmė nė shtėpinė e Zotit" (Psalmi 122:1).

Perėndia urdhėron
“Mbaje mend ditėn e shtunė pėr ta shenjtėruar” (Eksodi 20:8).
Neve na ėshtė dhėnė udhėzimi pėr ta veēuar njė ditė nė javė si ditė tė shenjtė. Pse pikėrisht e djela? A nuk ėshtė e shtuna Shabati i vėrtetė? Argumentat qė kanė lidhje me Shabatin e krishterė na e largojnė vėmendjen nga ajo qė kėrkon tė na thotė Perėndia. Si pasojė, disa njerėz bėhen skllevėr tė njė dite tė caktuar, nė vend qė t’i shėrbejnė Zotit me gėzim: “Prandaj askush tė mos ju gjykojė pėr ushqime ose pije, pėr festa o hėnė tė re, o tė shtuna; kėto gjėra janė hija e atyre qė kanė pėr tė ardhur; por trupi ėshtė i Krishtit” (Kolosianėve 2:16-17). Pali thotė tek Romakėve 14:5: “Sepse dikush e ēmon njė ditė mė shumė se njė tjetėr, dhe tjetri i ēmon tė gjitha ditėt njėlloj; gjithsecili tė jetė plotėsisht i bindur nė mendjen e tij”. Ne nuk nderojmė ditėn, por nderojmė Zotin, duke e veēuar njė ditė tė javės pėr ta adhuruar Atė me vėllezėrit dhe motrat e tjerė. Urdhėrimet na mėsojnė se duhet ta duam Perėndinė, nuk duhet ta pėrdorim kot emrin e Zotit, duhet t’i nderojmė prindėrit, nuk duhet tė vrasim, apo tė vjedhim, apo tė jemi ziliqarė, apo tė japim dėshmi tė rreme, apo tė shkelim besnikėrinė bashkėshortore. A na lejohet atėherė qė ta shkelim urdhėrimin numėr 4?
Vini re urdhėrimin qė thotė: “mbaj mend”. Tė gjithė kemi nevojė t’ia kujtojmė vetes urdhėrimin lidhur me Shabatin, pėrndryshe tė gjtha ditėt e javės do tė na mjegullohen nga gjėrat e kėsaj bote. Nėse harrojmė ta nderojmė Perėndinė nė kėtė aspekt, atėherė do tė vuajmė nė jetėn tonė fizike dhe shpirtėrore. Po ta trajtojmė Shabatin si njė ditė tė zakonshme, atėherė do tė lėndojmė veten, familjen tonė, dhe mė nė fund, tė gjithė kombin.

Perėndia kėshillon  
“Do tė punosh gjashtė ditė dhe nė ato do tė bėsh tė gjithė punėn tėnde; por dita e shtatė ėshtė e shtuna, e shenjtė pėr Zotin, Perėndinė tėnd” (Eksodi 20:9).
Java ka gjashtė ditė pėr tė shkuar nė punė, pėr tė bėrė pazarin, pėr t’ia kushtuar kohėn sporteve dhe argėtimeve. Dita e pushimit ėshtė festė, qė feston punėn krijuese tė Perėndisė: “Ndėrkaq ditėn e shtatė Perėndia mbaroi veprėn qė kishte kryer dhe ditėn e shtatė u ēlodh nga gjithė vepra qė kishte kryer. Dhe Perėndia bekoi ditėn e shtatė dhe e shenjtėroi, sepse atė ditė Perėndia u ēlodh nga gjithė vepra qė kishte krijuar dhe kryer” (Zanafilla 2:2-3). Gjithashtu dita e Shabatit na kujton ēlirimin e famshėm tė Izraelit nga Egjipti: “Dhe mos harro qė ke qenė skllav nė vendin e Egjiptit dhe qė Zoti, Perėndia yt, tė nxori qė andej me njė dorė tė fuqishme dhe vepruese; prandaj Zoti, Perėndia yt, tė urdhėron tė respektosh ditėn e shtunė” (Ligji i Pėrtėrirė 5:15). Pėr tė krishterin, kjo ditė ishte dita kur anėtarėt e kishės sė parė mblidheshim sė bashku: “Sa pėr tė mbledhurit e ndihmave pėr shenjtorėt, bėni edhe ju ashtu si i urdhėrova kishat e Galatisė. Tė parėn ditė tė ēdo jave, secili nga ju le tė vėrė mėnjanė aq sa mundet sipas tė ardhurave tė tij, qė, kur tė vij, tė mos bėhen atėherė mbledhje ndihmash” (1 Korintasve 16:1-2).
Prej nesh Zoti kėrkon kėto gjėra lidhur me ditėn e Shabatit:

1. Pushim
2. Reflektim
3. Qetėsim
4. Adhurim
5. Ripėrtėritje

Nė kohėn kur minatorėt pėrdornin gomerė pėr tė transportuar qymyrin thellė nga minierat nėntokė, kėto kafshė mbaheshin pothuajse nė errėsirė tė plotė pėr gjashtė ditėt e javės sė punės. Por tė djelėn, ato lejoheshin tė kullosnin nėpėr fusha nė ajėr tė pastėr. Minatorėt e dinin se gomerėt mund tė verboheshin, po qe se nuk bėnin njė ditė pushim. A ėshtė kjo, pra, arsyeja pse sot egziston kaq shumė verbim shpirtėror mes njerėzve?

Mandati i Perėndisė 
“Zoti e ka bekuar ditėn e shabatit dhe e ka shenjtėruar atė” (Eksodi 20:11).
Njė ditė nė javė i takon vetėm Perėndisė. Kjo nuk do tė thotė se Ai s’duhet tė jetė edhe Zot i gjashtė ditėve tė tjera tė javės! E djela duhet tė konsiderohet si dhurata e Tij pėr kishėn (pėr besimtarėt). Bota mund ta pėrdhosė tė djelėn, duke menduar se di mė shumė se Perėndia, por ne s’duhet tė veprojmė nė tė njėjtėn mėnyrė. Shkatėrrojmė vetveten, kur stėrmundohemi. Perėndia pati qėllime tė mira, kur na dha njė ditė pushimi. Ēnderimi i vullnetit tė Tij autoritar ka bėrė qė shumė njerėz tė sėmuren si shpirtėrisht, fizikisht, ashtu edhe nga ana mendore. Ata qė nuk bėjnė pushim, shumė shpejt bėhen tė rraskapitur si bota mėkatare, dhe kurrė nuk janė nė gjendje tė gjejnė paqe pėr shpirtrat e tyre. Perėndia kėrkon qė ne ta vėmė Atė nė plan tė parė. A ka mėnyrė mė tė mirė pėr ta realizuar kėtė sesa t’ia dedikosh Atij ditėn e parė tė javės?

Pėrfundim
Ditėt, javėt, muajt dhe vitet ikin, ndėrkohė qė ne nxitojmė sa andej kėndej, duke thurur ėndrra dhe shpresa. E presim me padurim atė fundjavė pushimi, apo ato dy javė nė vit, kur shkojmė me pushime nė ndonjė vend tė largėt, me shpresėn se do ta heqim mendjen nga streset e jetės sė pėrditshme. Perėndia na ka dhėnė njė ditė pushimi ēdo javė (nė anglisht fjala ‘ditė pushimi’ ėshtė njėsoj si fjala ‘ditė e shenjtė’: ‘holiday’ ose ‘holyday’). Ai na fton ta kalojmė kėtė ditė me shoqėrinė mė tė mirė nė botė, Zotin vetė. Atyre qė janė “tė munduar dhe tė rėnduar”, Perėndia iu ofron ēlodhje, nėse ata do tė vijnė tek Ai dhe do tė mėsojnė prej Tij (Mateu 11:28-30), sepse Ai ėshtė “Princ i paqes” (Isaia 9:6).
Vetė jeta na ngarkon njė barrė tė rėndė mbi supe, por “Mbetet, pra, njė pushim i sė shtunės pėr popullin e Perėndisė. Sepse kush ka hyrė nė prehjen e tij, ka bėrė pushim edhe ai nga veprat e veta, ashtu si Perėndia nga tė tijat. Le tė pėrpiqemi, pra, tė hyjmė nė atė prehje, qė askush tė mos bjerė nė atė shėmbull tė mosbindjes” (Hebrenjve 4:9-11).

Page created 3 February 2006